فرشاد مزدرانی

فتوبیوگرافی!

نوشتن با عکس، آن هم نوشتن زندگینامه؛ من اسمش را به قیاس با «زندگی‌نامهٔ خودنوشت» گذاشته‌ام «زندگی‌نامهٔ عکس‌نوشت» یا «فتوبیوگرافی»! این همان کاری‌ست که پتر اوربان در چخوف در قاب تصویر کرده است. چخوف در قاب تصویر برگزیده‌ای از نامه‌های نوجوانی تا آخرین روزهای چخوف است که با عکس‌هایی متناسب با هر دوره‌ از زندگی او همراه شده است؛ انگار که اوربان اندکی بعد از تولد آنتون کوچولو در هفدهم ژانویهٔ 1860 در خانهٔ پولوتف واقع در شهرستان تگانروک تا مرگ چخوفِ بزرگ در دوم جولای 1904 در بادن وایلر، دوربین به دست، با او همراه شده و نه فقط از سوژه‌اش پرتره برداشته، که در واقع با عکس‌هایش «چشم‌اندازی جامع از تاریخ روسیه» را پیش چشم مخاطبش گشوده است؛ «چشم‌اندازی که با تصویر چخوف از فضای اجتماعی و سیاسی» روزگاری که در آن زندگی می‌کرده و اصلاً خودِ «زندگی و مناسبات آن» در آن دوره مطابقت دارد. این عکس‌ها که اوربان آنها را از منابع گوناگون گردآوری کرده است، بیش از نیمی از کتاب را تشکیل می‌دهند و دوره‌های مختلف زندگی چخوف را، همراه با نامه‌ها و شرح عکس‌ها، به تصویر می‌کشند.
خلاصه‌ این‌که چخوف در قاب تصویر کتابی‌ست خواندنی و دیدنی که می‌کوشد با کنار هم قرار دادن نامه‌های چخوف و عکس‌های مرتبط با آن‌ها، شناختی دقیق‌تر از او و دوران زندگی‌اش در اختیار مخاطب قرار دهد. اوربان در این کتاب در پی پاسخ به این پرسش است که آیا آشنایی با آثار چخوف کافی‌ست تا  او را، که «چندان در پی مطرح کردن خودش نبود» و
«از محافل عمومی گریزان» بود، واقعاً بشناسیم؟

"انتقاد کتاب"، شمارهٔ 6، ضمیمهٔ فصلنامهٔ "نگاه نو"، شمارهٔ 91، پاییز 90